پارک تفریحی سراب آبدانان-روز برفی
امامزاده سید صلاح الدین محمد-آبدانان
قلعه ی هزاردر(سیس)-آبدانان
آبشار ماهوته آبدانان-روستای ماهوته
آبدانان شهری است در استان ایلام، ایران.
آبدانان در میان رشته کوههای زاگرس بوجود آمده است.سابقه ی زندگی در این
منطقه به زمان های زرتشتی و اسلامی(ساسانی)باز می گردد. مردم این شهرستان
بیشتر به شغل دامداری و کشاورزی مشغول بودهاند.
موقعیت جغرافیایی
از شمال شرقی باشهرستان دره شهر، از شمال با شهرستان ملکشاهی و بخش میمه دهلران، از غرب و جنوب با شهرستان دهلران و از جنوب شرقی باشهرستان اندیمشک(استان خوزستان) همسایهاست. کوههای کبیرکوه و دینارکوه به ترتیب دره شهر و دهلران را از آبدانان جداه کرده است.[۲]
طبیعیت و دما
آبدانان به واسطه وجود دو کوه کبیرکوه و دینارکوه از مناظر طبیعی بکر و پوشیده از درختان بلوط، بادام کوهی پسته کوهی ، زالزالک و انجیر کوهی و گیلاس وحشی
و ... برخوردار است. مهم ترین ارتفاعات این شهرستان کبیر کوه و دینار کوه
است که این شهرستان را در خود محصور کرده اند.با توجه به ارتفاع این دو
کوه، دراین مناطق هیچ آبادی ای وجود ندارد. ارتفاع کبیر کوه در بلندترین
نقطه به 3050 متر می رسد. ارتفاع دینارکوه نیز در بلندترین نقطه 1955 متر
می رسد. این دو کوه در بیشتر ایام فصل پاییز،زمستان و بهار پوشیده از برف
هستند.از جمله جاذبه های طبیعی آبدانان،می توان به دریاچه ی دوقلوی سیاه
گاو،مناظر منطقه ی جنگلی میانه وار،حاشیه ی جاده ی آبدانان به دره شهر و
منطقه ی حفاظت شده ی بین المللی دینار کوه اشاره کرد. وجود این دو کوه،که
هر دو نیز جز مناطق حفاظت شده ی بین الملی هستند،باعث زیبایی دو چندان
طبیعت شهرستان آبدان شده است. شمال شهرستان آبدانان دارایی اقلیم سردسیر و
قسمت های جنوبی ان(کلات مورموری)دارای اقلیمی گرمسیری است.حداکثر دما در
آبدانان +42 درجه ی سانتی گراد در ماه تیر،و حداقل دما -10 در دی ماه است.
منطقه ی حفاظت شده ی بین المللی دینارکوه
منطقه دینارکوه طی مصوبه شماره ۲۱۷ شورای عالی محیط زیست (کمیسیون زیر
بنائی دولت) مورخ ۱۳۸۰/۷/۲۵ با وسعت ۴۰۵۷۹ هکتار بعنوان منطقه حفاظت شده
جنگلی به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوسته است.بنا به گزارش
از آن تاریخ به بعد منطقه شاهد تحولات مثبتی در روند افزایش گونههای
گیاهی و جانوری بوده و امروزه این منطقه یکی از مناطق شاخص استان در راستای
تنوع گیاهی و جانوری میباشد. بنا به گزارش UNEP (سازمان محیط زیست ملل
متحد)این منطقه جز یکی از ذخایر زیست بوم کره زمین قرار گرفته است. حد و
حدود منطقه حفاظت شده جنگلی دینارکوه به شرح ذیل تعیین شده است:
شمالی: از تنگ خروزان و آب تختان بسمت منطقه بایش و پادامنه کوه
کلاونرمه و ادامه آن به آب مال حاضری و پادامنه ارتفاعات گرازان پائین و
بالا تا متصل شود به رودخانه انجیره و در امتداد آن به سمت شرق و منتهی
الیه زمینهای کشاورزی و در امتداد دامنه شیب شمالی دینارکوه تا متصل شود
به محل تلاقی آب خزینه و منتهیی الیه اراضی روستای هزارانی.
جنوبی: از خط الراس و آبریز شمالی تنگ سیاه و سر چنار و چشمه آب ده بانه
تا متصل شود به خط الراس دینارکوه و در امتداد آن به سمت غرب و ادامه تا
تنگ سر قدح، ارتفاعات کره کلول، تنگ گرازان و گرازان پائین و بالا تا تلاقی
خط الراس کوه کلاو نرمه و رودخانه خروزان.
شرقی: از منتهی الیه اراضی کشاورزی روستای هزارانی در ارتفاع ۸۰۰ متری
از سطح دریا و در امتداد رودخانه خزینه تا متصل شود به خطالراس آبخیز شرقی
تنگه سیاه و سر چنار تا آب ده بانه.
غربی: از تلاقی خطالراس کوه کلاو نرمه و رودخانه خروزان و در امتداد رودخانه مذکور تا تنگ خروزان و آب تختان.
کوه های موجود در این دینارکوه عبارتند از:
کوههای شمال و شمال غرب: ارتفاعات کره کلول، کلاو نرمه، قدح، کوه تنگ
قدح، ارتفاعات دارین و سنجره که دارای پوشش جنگلی تنک تا نیمه انبوه و
انبوه هستند و سیمای جنگلی دارند.
کوههای جنوب و جنوب غربی: شامل ارتفاعات لوریزان، وران سیاه، اناران و کان سیاه بوده که دارای پوشش جنگلی نیمه انبوه هستند.
کوه دینارکوه در قسمت مرکزی منطقه حفاظت شده واقع شده که دارای پوشش جنگلی تنک تا نیمه انبوه و انبوه بوده و سیمای جنگلی دارد.
منطقه حفاظت شده دینارکوه از منابع آبی زیادی برخوردار است. این منابع
علاوه بر تاثیر بسزایی که در غنای زیستی منطقه دارند، جلوههای زیبایی را
در منطقه ایجاد نمودهاند که از ارزش اکوتوریسمی زیادی برخوردارند. در
منطقه حفاظت شده دینارکوه چندین رودخانه کوچک وجود دارد که عبارتند از:
رودخانه تختان و خروزان: که از مرز غربی منطقه عبور کرده و قسمتی از مرز
منطقه را تشکیل میدهد. رودخانه چنیز انجیره که از ارتفاعات دامنههای
جنوبی حوزه کبیرکوه سرچشمه گرفته و از نزدیک روستای انجیره وارد منطقه شده و
جلوههایی زیبا را در داخل منطقه ایجاد نموده است.
رودخانه قدح: که پس از عبور از روستای گنداب وارد منطقه حفاظت شده
میشود. سایر رودخانهها فصلی بوده و فقط در فصلهای بارندگی پر آب
میشوند.
پستانداران دینار کوه عبارتند از: خرس قهوهای، پلنگ ایرانی، گربه وحشی،
گرگ، شغال، روباه معمولی، کفتار، سمور، راسو، کل و بز، گراز، خرگوش، سنجاب
ایرانی، تشی، خارپشت اروپایی، خارپشت گوش بلند، هامستر خاکستری، موش
خانگی... . پرندگان دینارکوه عبارتند از:پرندگان منطقه دینارکوه عبارتند
از: کرکس، قرقی، سارگپه معمولی، سارگپه پابلند، عقاب طلائی، عقاب دوبرادر،
دلیجه کوچک، دلیجه، بالابان، شاهین، تیهو، کبک، شاه بوف، جغد کوچک، سبز
قبا، زنبورخوار سبز، دارکوب سرسرخ، دارکوب سبز، چکاوک کوچک، چکاوک کاکلی،
چکاوک پنجه کوتاه، چکاوک شاخهدار، چلچله کوهی، دم جنبانک ابلق، سنگ چشم
خاکستری، صعده ابروسفید، چکچک سیاه شکم سفید، کمرکولی درختی، کمرکولی کوچک،
کمرکولی بزرگ،سهره دمگاه سفید، سهره جنگلی، سهره طلایی، گنجشک خانگی،
گنجشک سیاه و سفید، سار، جی جاق، زاغی، کلاغ کوهی نوک سرخ، کلاغ گردن بور،
کلاغ سیاه، کلاغ ابلق، غراب... . .[۳]
مرگ درختان بلوط،لورانتوس و گرد و غبار
بیماری لورانتوس: گیاهی است نیمه انگلی که پوشش جنگلی را بعنوان گزینه
میزبان انتخاب نموده و در طولانی مدت مرگ تدریجی درخت را به دنبال خواهد
داشت. در منطقه حفاظت شده دینارکوه در مناطق جنگلی سپاه و سرچنار جنگلهای
بلوط به گیاه نیمه انگلی لورانتوس آلوده شده اند.در سالهای اخیر خشکسالی و
به علاوه پدیده ریزگردها موجب ضعیف شدن درختان جنگلهای دینارکوه شده است. این روند درصورت ادامه تا ۳۰ الی ۴۰ سال آینده باعث نابودی منطقه ی حفاظفی بین المللی دینارکوه خواهد شد.[۴]
آثار باستانی
از آثار باستانی بخش مرکزی این شهرستان میتوان به قلعه باستانی هزاردر
معروف به قلعه سیس اشاره نمود که در انتهای هزاردر واقع است. این قلعه به
عقیده باستان شناسان از بناهای دوره ساسانی میباشد که متأسفانه به دلیل بی
توجهی مسئولین امر و نیز عدم رعایت مردم منطقه دچار تخریب زیاد گردیده و
در محیط اطراف آن به فاصله ۱۰ متر اقدام به ساخت و ساز شده و حتی ساختماهای
دولتی نظیر مدارس در آن محل احداث گردیده که مزید بر علت گردیدهاست.
همچنین از مناطق باستانی دیگر این شهرستان میتوان به قلعه معروف به قلعه
تپه اشاره نمود که در روستای پشت قلعه واقع در ۳ کیلومتری حومه شهر واقع
گردیدهاست. از دیگر مناطق باستانی میتوان قلعه و شهر تاریخی جولیان واقع
در شمال دهستان چم کبود و قلعه هزارانی
را نام برد. از دیگر نقاط تفریحی ابدانان میتوان به مناطق زیبا و دیدنی
دهستان چم کبود از جمله کوه زیبای کر و دت. دول پهنه. نثار. تنگهٔ خرسی و
اب برده رودخانههای دایمی موجلسون وخرینه و اب بند چم کبود اشاره کرد.
همچنین از نقاط تفریحی و سیاحتی آبدانان هم میتوان به دریاچه دوقلوی سیاه
گاو و تفریحگاه سراب آبدانان اشاره کرد.[۵]
معادن
این شهر ستان دارای معادن عظیم نفت،گاز،گوگرد و چشمههای آبگرم است.[۶]
استراتژیک
این شهرستان به لحاظ نظامی و استراتژیکی از اهمیت ویژهای در مقابله با
حمله احتمالی دشمن از مرزهای غربی برخودار است. پایگاه پدافند هوایی منطقه
ی غرب ارتش جمهوری اسلامی،در این شهرستان از قبل از انقلاب دایر است.[۷]
ترابری
آبدانان به لحاظ اینکه بین دوکوه دینارکوه و کبیرکوه قرار گرفته از نظر
ارتباطی مشکلاتی را برای شهروندان ایجاد کرده است راه ارتباطی به دره شهر و
تهران، مسیری پر پیچ و خم ولی مطابق اصول مهندسی است که از دل کوه میگذرد
در بهار منظرههای جالبی را برای دیدن فراهم میسازد و در زمستان بدون
داشتن زنجیر چرخ عبور از آن ممکن نیست این جاده در سال ۱۳۵۰ خورشیدی به
سفارش ارتش ساخته شده است. از دیگر راههای ارتباطی میتوان به جاده
مواصلاتی به خوزستان اشاره کرد که در سال ۱۳۷۰ به سفارش اداره راه و ترابری
آبدانان ساخته شد.[۸]
جنگ ۸ ساله
آبدانان در ۸ سال جنگ تحمیلی پذیرای آورگانی از شهرهای دهلران، آبادان،
خرمشهر، مهران، موسیان و... بوده که موجب بوحود آمدن شهرک شهید رجایی برای
آوارگان دهلرانی شده است.بنا به گفته ی رهبر مغظم انقلاب،اولین شهری که
آواره گان را در خود جای داد،شهرستان آبدانان بود. گفتنی در سال ۱۳۶۶ شهر
آبدانان توسط هواپیماهای جنگی عراق بمبارن شد که موجب تخریب منازل، کشته
شدن افراد غیرنظامی، آواره شدن شهروندان آبدانانی به کوهها و مناطق اطراف و
تخلیه کامل شهر شده است.[۹]
فرودگاه
فرودگاه نظامی شهرستان آبدانان یکی از فرودگاههای فنی و دارای شرایط و
استانداردهای ملی است که در سال ۱۳۵۲ به منظور مقاصد نظامی و استفادههای
ترابری و لجستیکی نیروی هوایی احداث شده است. این فرودگاه در چهار کیلومتری
شرق شهر آبدانان در دوران جنگ ۸ ساله نیز مورد استفادههای تدارکاتی و
عملیاتی قرار میگرفت.[۱۰]
گویش
گویشهای رایج شهرستان و حومه شامل لکی. کردی فیلی،لری و است.[۱۱]
